'दुष्काळातही करोडपती शेतकरी होता येतं' तुकाराम मुंढेंनी सांगितला यशाचा मार्ग; दुग्ध व्यवसायाबाबत मोठं विधान!

पिंपरी-चिंचवड : राज्यात दुष्काळाची तीव्रता वाढत असतानाच आयएएस अधिकारी आणि अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी शेतकऱ्यांना महत्त्वाचा सल्ला दिला आहे. दुष्काळाकडे केवळ समस्या किंवा संकट म्हणून न पाहता त्यामागील कारणांचा अभ्यास करून त्यातून नवीन संधी शोधल्या पाहिजेत, असे मत त्यांनी व्यक्त केले. पिंपरी-चिंचवडमधील मोशी येथे आयोजित 'ग्लोबल मराठा बिझनेस एक्स्पो २०२६'मध्ये ते बोलत होते.

दुष्काळातही दुग्ध व्यवसायातून मोठी संधी!

ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी दुग्ध व्यवसाय हा उत्पन्नाचा महत्त्वाचा पर्याय ठरू शकतो, असे तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले. देशात दुधाला मोठी मागणी असून दर्जेदार आणि शुद्ध दुधाच्या उत्पादनातून शेतकऱ्यांना चांगला आर्थिक फायदा मिळू शकतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

गेल्या काही महिन्यांत दुधाच्या दरात वाढ झाली असून भविष्यातही दर वाढण्याची शक्यता त्यांनी व्यक्त केली. मात्र, या क्षेत्रातील गैरप्रकार आणि भेसळ रोखणे तितकेच आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले. अन्न व औषध प्रशासनाच्या माध्यमातून यासाठी नियामक म्हणून काम करत असल्याचेही मुंढे यांनी नमूद केले.

कमी पाण्यात चारा उत्पादनाचा पर्याय

दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांसाठी पाणी आणि चाऱ्याचा प्रश्न गंभीर बनतो. मात्र, हायड्रोपोनिक्स तंत्रज्ञानाच्या मदतीने तुलनेने कमी पाण्यात हिरवा चारा तयार करता येऊ शकतो, असे मुंढे यांनी सांगितले.

या तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास पोषक चारा उपलब्ध होऊन दुग्ध उत्पादन वाढवण्यास मदत होऊ शकते. शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची योग्य माहिती आणि प्रशिक्षण दिल्यास ग्रामीण भागात दुग्ध व्यवसायासह दूध प्रक्रिया उद्योगांनाही चालना मिळू शकते, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

'दरवर्षी टँकर मागतो, पण पाण्याचा हिशेब कोण ठेवणार?'

दुष्काळाच्या प्रश्नावर बोलताना तुकाराम मुंढे यांनी सरकारी मदतीवर अवलंबून राहण्याच्या मानसिकतेवरही भाष्य केले.

दरवर्षी गावांसाठी टँकर, विंधन विहिरी आणि पाणीपुरवठ्याच्या योजना मागितल्या जातात. सरकारकडून मदतही मिळते. मात्र, आतापर्यंत गावात किती विंधन विहिरी झाल्या, किती पाणी उपलब्ध झाले आणि त्याचा किती उपयोग झाला, याचे नियोजन आणि हिशेब ठेवला जातो का, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.

'निसर्गाने दिलेलं पाणी वाया घालवता आणि नंतर विकत घेता!'

ग्रामीण भागातील वाढत्या काँक्रिटीकरणामुळे पावसाचे पाणी जमिनीत मुरण्याऐवजी वाहून जात असल्याकडे मुंढे यांनी लक्ष वेधले.

पूर्वी शेतांमध्ये मोठे बांध असल्यामुळे पावसाचे पाणी अडवले जात होते. मात्र, आता अनेक ठिकाणी बांध कमी झाले असून पाणी थेट नदी-नाल्यांमधून वाहून जाते. त्यामुळे भूजलपातळी कमी होत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

गावातील पाणी गावातच अडवले पाहिजे. पाणी अडवा, पाणी जिरवा ही संकल्पना प्रभावीपणे राबवली तर दुष्काळाची तीव्रता कमी करण्यास मदत होईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

हिवरेबाजारच्या करोडपती शेतकऱ्यांचे उदाहरण

जलसंधारणाचे महत्त्व पटवून देताना तुकाराम मुंढे यांनी अहिल्यानगर जिल्ह्यातील हिवरेबाजार गावाचे उदाहरण दिले.

या गावाने पाण्याचे योग्य नियोजन, जलसंधारण आणि पीकपद्धतीत बदल करून आर्थिक प्रगती साधली आहे. त्यामुळेच प्रतिकूल परिस्थितीतही गावातील अनेक शेतकरी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम झाले असल्याचे त्यांनी सांगितले.

गावातील सर्व शेतकऱ्यांनी एकत्र येऊन बांधबंदिस्ती आणि जलसंधारणाची कामे हाती घेतल्यास भविष्यातील पाणीटंचाईचा सामना अधिक प्रभावीपणे करता येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

उद्योजकांना CSR मधून जलसंधारणाचे आवाहन

जलसंधारण ही केवळ सरकारची जबाबदारी नसून त्यासाठी उद्योजक, शेतकरी आणि ग्रामस्थांनीही पुढाकार घेतला पाहिजे, असे मुंढे यांनी सांगितले.

उद्योजकांनी सामाजिक उत्तरदायित्व निधीच्या (CSR) माध्यमातून गावांमध्ये बांधबंदिस्ती आणि जलसंधारणाची कामे सुरू करावीत, असे आवाहन त्यांनी केले. अशा उपक्रमात आपण स्वतः सर्वप्रथम सहभागी होऊ, अशी तयारीही त्यांनी दर्शवली.

दुष्काळाचा कायमस्वरूपी सामना करण्यासाठी तात्पुरत्या मदतीबरोबरच पाण्याचे शाश्वत व्यवस्थापन, आधुनिक शेती आणि ग्रामीण उद्योजकतेला प्राधान्य देण्याची गरज असल्याचा संदेश मुंढे यांनी आपल्या भाषणातून दिला.